Хатуу гадаргуутай, агаар мандал бүхий дэлхийтэй төстэй гаргийг илрүүлжээ

ВАШИНГТОН, 2026 оны долоодугаар сарын 21 /BBC/. Үндсэн параметруудын хувьд манай дэлхийтэй төстэй бөгөөд агаар мандал бүхий гаргийг анх удаа нээн илрүүлсэн тухайгаа Америкийн эрдэмтэд зарлажээ.

Уг огторгуйн биет нь өөрийн одыг тойрон эргэдэг бөгөөд амьдрал байх магадлалтай бүсэд оршдог байна. Энэхүү нээлт нь Нарны аймгийн гадуурх орон зайд манай дэлхийтэй төстэй гаргууд байж болохыг батлах нэлээд үнэмшилтэй нотолгоо болох юм.

LHS 1140 b гэх нэртэй уг гараг дэлхийгээс 48 гэрлийн жилийн зайд орших бөгөөд Нарнаас хамаагүй жижиг, түүнээс илүү хүйтэн улаан одой одыг тойрон эргэлддэг ажээ.

Судалгааг ахалсан Харвардын их сургуулийн доктор Колин Черубим чухал нээлт хийснээ мэдэгдэхдээ “бусад одны ойролцоох амьдрал байх магадлалтай бүсэд орших чулуурхаг гадаргуутай гараг дээр агаар мандлын давхарга байгааг бид хамгийн түрүүнд илрүүллээ” гэв.

Одоогийн байдлаар бусад оддын тойрог замд орших 6 мянга гаруй гаргийг эрдэмтэд илрүүлээд байгаа бөгөөд дээрх нээлтийг хийснээр бусад гараг дээр амьдрал байгааг илрүүлэхэд онолын хувьд улам бүр ойртлоо.

«Златовласкагийн бүс» гэж юу вэ?

Ямар нэгэн гараг дээр амьдрал оршихуйн гол нөхцөл бол тэнд ус байх ёстой. Үүний тулд тухайн гараг нь өөрийн одноос хэт ойрхон бус, хэт хол бус оршдог байх ёстой. Амьдрал оршин тогтноход хамгийн тохиромжтой “зөв цэг” бүхий бүсийг эрдэмтэд “Златовласкагийн бүс” гэж нэрлэдэг ажээ. Златовласка гэдэг нь хүүхдэд зориулсан үлгэр бөгөөд нэгэн охин ойд төөрөөд баавгайнуудын гэрт орж, шөл ууж, сандал дээр нь сууж, орон дээр нь хэвтэж үзээд "арай халуун, арай хүйтэн, яг таарсан" алтан дунджийг сонгодог. Одон орон судлалд энэ нь бусад гараг дээр амьдрал оршин тогтноход хамгийн тохиромжтой бүс буюу ус шингэн төлөвт байх боломжтой орон зайг хэлдэг.

Янз бүрийн оддын ойролцоох ийм бүсүүдэд олон зуун гараг байгаа нь илэрсэн боловч тэдгээрээс цөөхөн хэд нь хатуу хөрстэй бөгөөд жижиг хэмжээтэй байжээ. Түүнээс гадна, тэдгээрт агаар мандал байхгүй аж. Харин энэ удаад хатуу хөрс, агаар мандлын аль аль нь илэрсэн байна. Гэхдээ уг гаргийн агаар мандлын дээд хэсэгт одоогоор зөвхөн гели илэрсэн бөгөөд инертийн гели хий байгаа үед амьдрал оршин тогтнох боломжгүй. Гэвч LHS 1140 b гаргийн агаар мандлын доод давхаргуудад өөр төрлийн хийнүүд байх магадлалтай. Харвардын их сургуулийн доктор Дэвид Шарбоно ярихдаа “хатуу гадаргуутай, агаар мандалтай гараг олдсон нь хамгийн чухал нээлт юм” гэлээ.

Гэхдээ LHS 1140 b бол амьдрал байх найдлага төрүүлж буй цорын ганц гараг биш ээ. 2023 оны сүүлчээр сэтгүүлчид K2-18b гэдэг гаргийн талаар бичиж байсан бөгөөд тэнд диметилсульфид гэдэг хий байх шинж тэмдгүүд илэрсэн байна. Энэ хий дэлхий дээр замагнаас үүсдэг ажээ. Харин 2025 онд НАСА-гийн хийсэн судалгаагаар, уг хий байх ул мөр маш бага байснаас гадна ийм хий амьд организмын оролцоогүйгээр үүсэх магадлалтай гэнэ.

Одоогоор TRAPPIST-1 одыг тойрон эргэлдэх 7 гаргийн аль нэгэн дээр амьдрал байгаа болов уу гэсэн найдлага үлдэж байна. НАСА-гийн “Жэймс Уэбб” сансрын дурангаас авсан мэдээллээр, TRAPPIST-1d гараг дээр амьдрал байхгүй гэдэг нь тогтоогдсон бол TRAPPIST-1e гаргийн тухайд ямар нэгэн дүгнэлт хийх боломжгүй байна.

Эх сурвалж: МОНЦАМЭ Агентлаг Б.Адъяахүү