-Дэлхий нийтээрээ зургаадугаар сарыг Сколиозын эсрэг сар хэмээн онцолж сколиоз өвчний талаар мэдлэг түгээхээр ажилладаг-

Маш олон өсвөр насны хүүхдэд сколиозын илэрхий шинж тэмдэг илэрдэг ч эцэг эхчүүд тэр бүр анзаарахгүй байсаар улам хүндэрч мурийлт нь ихэссэн байдаг. Гэвч ямар үе шатандаа байгаа, аль эмнэлэгт ямар эмчилгээ хийлгэх, ямар хүчин зүйл мурийлт үүсэхэд даамжрахад нөлөөлдөг талаар мэдэхгүй байх нь элбэг байгаа тул сколиоз өвчний талаар мэдлэгтэй болоосой хэмээн энэ дэлгэрэнгүй мэдээллийг бэлтгэлээ.

СКОЛИОЗ БУЮУ ХАЖУУГИЙН МУРИЙЛТ гэж ямар өвчин бэ?

Багана нуруу нь хүзүү, бүсэлхий орчимд хотгор, сээр ууцны хэсэгт гүдгэр хэлбэртэй байдаг ч эгц урд болон арын байрлалаас харахад нэг шугаманд тэгшхэн байрладаг байх ёстой. Энэ эгц байрлал алдагдах буюу нуруу хажуу тийш мурийхыг сколиоз (scoliosis of spine) гэдэг.

Өөрөөр хэлбэл багана нурууны нэг төрлийн хэвийн бус байдал хажуугийн муруйлтаар илэрдэг. Ихэнхдээ сколиоз нь ердийн шулуун нуруутай харьцуулахад нурууны өвөрмөц S эсвэл С хэлбэрийн муруй үүсгэдэг.

Сколиозын шалтгаан

Сколиоз үүсэх шалтгааныг нарийвчлан тогтоогоогүй ч ОХУ-ын эрдэмтэн А.И.Казвмины таамаглалаар жийргэвчийн цөм хэсэг ямар нэг шалтгааны улмаас жийргэвчнийхээ төвд байрлаж чадахгүй, дискний аль нэг зах тийшээ шилжинэ. Үүний улмаас жийргэвч бүхэлдээ цөм хэсэг байрлаагүй хэсэг тийшээ шахагдан шилжиж, улмаар нугалам хазайснаас сколиоз үүсдэг байж магадгүй гэж үзэж байна. Мурийлтын нумын тогтвортой байдал, мурийлтын зэрэг нь өвчний үе шатаас хамаарахаас илүү дискны цөмийн шилжилтийн зэргээс хамаарна гэж үзэж болох юм.

Ангилал

Шалтгаанаар нь:

Насанд хүрэгчдийн сколиоз: Араг яс бүрэн боловсорч гүйцсэний дараа ямар нэгэн шалтгааны улмаас үүссэн нурууны муруйлт.

Төрөлхийн сколиоз: Төрөх үед тохиолддог нурууны ясны гажигтай холбоотой үүсдэг мурийлт. Гаж хөгжлийг нугалмын дутуу хөгжил эсвэл сегментийн дутуу хөгжлийн шалтгаантай гэж ангилдаг. Удамшлын шалтгаантай үүсч болно.

Идиопатик сколиоз: Шалтгаан нь тодорхойгүй нурууны бүтцийн муруйлт.

Мэдрэл-булчингийн сколиоз: Төв мэдрэлийн систем эсвэл булчингийн гаралтай мэдрэлийн эмгэгүүдээс үүдэлтэй нурууны муруйлт.

Истерик сколиоз: Сэтгэлзүйн эмгэгийн улмаас нуруунд үүссэн бүтцийн бус муруйлт.

Бүтцийн бус, дасан зохицлын сколиоз: Биеийн хэвийн тэнцвэрт байдлыг хангах үүднээс, тогтвортой бус, дасан зохицлын шинж чанартай үүсдэг муруйлт юм. Муруйлт нь хөлний урт зөрүүтэй байх (энэ тохиолдолд өвчтөн хэвтэх үед арилдаг), биеийн байдал хүнд албадмал байрлалтай байх, булчин чангарах зэргээс шалтгаалан үүсч болно.

Байрлалаар нь:

Хүзүү-сээрний сколиоз: Муруйлтын орой нь C7 эсвэл Th1 нугалмын түвшинд байрлана

Сээр нурууны сколиоз: Муруйлтын орой нь T2 – T11 нугалмуудын түвшинд байрлана.

Сээр-бүсэлхийн нурууны сколиоз: Муруйлтын орой нь T12 эсвэл L1 нугалмуудын түвшинд байрлана.

Бүсэлхийн нурууны сколиоз: Муруйлтын орой нь L1-L4 нугалмуудын түвшинд байрлана.

Бүсэлхий-ууц нурууны сколиоз: Муруйлтын орой нь L5 буюу түүнээс доош түвшинд байрлана.

Мурийлтын өнцгөөр нь

1-р зэргийн муруйлт. 5-10 градус

2-р зэргийн муруйлт. 11-30 градус

3-р зэргийн муруйлт. 31-60 градус

4-р зэргийн муруйлт. 60 градусаас их гэж ангилдаг.

Мурийлтын нумын хэлбэрээр нь

– С хэлбэрийн

– S хэлбэрийн

– Z хэлбэрийн гэж ангилна

Нурууны хажуугийн мурийлт буюу сколиозыг Коббын өнцөгөөр хэмжих бөгөөд энэ нь 10°-аас их байгаа тохиолдолд сколиоз гэж тооцдог.

Харин Коббын өнцөг ≤10° байгаад, шинж тэмдэггүй тохиолдолд нурууны тэгш бус байдал гэж тооцдог.

Сколиозын шинж тэмдэг

Сколиозтой өсвөр насныханд нуруугаар өвдөх, чилэх г.м таагүй мэдрэмжүүд заримд нь илэрдэг ч тэд өндөр нам мөртэй, дал эсвэл хөх нэг тал руугаа тэгш бус хэмтэй харагддаг, аарцаг ясны төвгөр тэгш бус хэмтэй байдаг зэрэг бие галбирын хэвийн бус байдлаасаа болж эмчид тэр бүр үзүүлдэггүй. Өсвөр насныхан өөрсдөө анзаарахаас бусад тохиолдолд эдгээр өөрчлөлтийг эцэг эх нь, эсвэл ихэвчлэн сургуулийн, өрхийн эмч илрүүлэх боломжтой.

Нурууны өвдөлт сколиозтой өсвөр насныханд ховор тохиолддог, харин идиопатик сколиозтой хүмүүст өвдөлт илүүтэй илэрдэг. Идиопатик сколиозтой өсвөр насныхны бараг 32%-д нь нуруугаар өвдөх, чилэх таагүй мэдрэмжүүд илэрдэг.

Нурууны өвдөлт нь өвчтөний хүйс, гэр бүлд сколиозтой хүн байгаа эсэх, үе мөчний уртын зөрүү, нурууны муруйлтын хэлбэр, хэмжээ зэргээс төдийлөн хамаардаггүй байна. Харин өвдөлт үүсгэх хамгийн түгээмэл шалтгаанууд нь жийргэвчийн үрэвсэл, нугалмын гулсалт, Шеерманны кифоз зэрэг бөгөөд эдгээр нь сколиозтой хавсарсан үед илүүтэй өвдөлт үүсдэг.

Идиопатик сколиозтой өсвөр насныханд амьсгалын замын шинж тэмдгүүд зарим их мурийлттай тохиолдолд илэрдэг. Судалгаагаар эмнэлзүйд зүрх, уушигны зовиурууд илрэх нь нурууны муруйлтын хэмжээ 100 хэмд хүрч, амьдрах чадвар 45%-иас бага болох тохиолдолд эсвэл сээр нурууны лордоз нь цээжний хөндийн (AP) хэмжээсийг мэдэгдэхүйц нарийсгасан тохиолдолд л илэрч болохыг тогтоосон байна. Нурууны гажиг ийм хүнд болохоос өмнө ихэнх муруйг мэс засал хийдэг. Гэсэн хэдий ч амьсгалах үед цээжний кинематик хөдөлгөөн амь насанд аюултай хэмжээнд биш ч эрүүл хүмүүстэй харьцуулахад илэрхий буурсан байна.

Мэдрэл сульдлын шинжүүд ховор тохиолддог. Хэрэв өсвөр насны хүүхдэд ямар нэгэн байнгын хүзүү хөших, байнга толгой өвдөх, булчин сулрах зэрэг шинжүүд илэрвэл мэдрэлийн эмгэгүүдээс шалтгаалсан байж болно. Гэхдээ зарим сээр нурууны зүүн тийш чиглэсэн муруйлтын үед мэдрэл сульдлын шинжүүд илэрч болно гэдгийг анхаарах хэрэгтэй.

Харин сколиоз үүсээд удсан насанд хүрэгчдийн хувьд мэдрэл дарагдал эхэлсэн байдаг тул мэдрэлийн талын зовиурууд их илэрдэг гэдгийг анхаарах шаардлагатай.

Сколиозын оношлогоо, шинжилгээ

Хүнд хэлбэрийн сколиоз нь илэрхий харагддаг. Бусад тохиолдолд сколиозыг хэрвээ мөч нь урт богино биш бол Адамсын тестээр илрүүлдэг бөгөөд 1865 онд Уильям Адамс үүнийг анх дүрсэлсэн байдаг.

Хүнийг хөлийг нийлүүлж, өвдгийг нь тэнийлгэсэн байрлалд гарыг нь доош унжуулж, нурууг нь хэвтээ тэнхлэгт очтол тонгойлгоно. Тэгээд дараахь шинжүүд илэрвэл сколиозтойгэж тооцно

• Нурууны тэгш бус байдал
• Мөрний байрлал нэг түвшинд бус байх
• Далны тэгш бус байдал
• Түнхний үе нэг түвшинд бус байх
• Толгой аарцгийн түвшнээс дээш байрлах
• Хавирганы овойлт

Хэрэв нуруу нь 10 градусаас дээш хазайлттай байвал сколиоз гэж үздэг. Эмч өвчтөний нурууг үнэлэхийн тулд хэд хэдэн үзлэгийг (Адамын шинжилгээг оруулаад) ажиглаж, хийх болно.

Хэрэв сколиозтой гэж үзэж байгаа бол өвчтнийг рентген шинжилгээнд илгээнэ. Босоо байрлалд хажуу ба урд талаас нь авсан багана нурууны бүтэн зурагт сколиозыг үнэлж үздэг. Хэсэгчлэн өвсан рентген зурагт мурийлт сайн ажиглагдахгүй байх талтай. Бас сурийлтын зэргийг тогтооход бэрхшээлтэй байдаг.

Алтанмед эмнэлгийн СХД салбарт бүтэн нурууны рентген зураг авч үйлчилдэг. Сколиозын зэргийг хэмжихийн тулд эмч Коббын өнцгийг хэмжиж сколиозын зэргийг тогтоодог. Хэрэв мэдрэлийн эмгэгүүд байж болзошгүй тохиолдолд нурууны MRI-н шинжилгээ хийлгэнэ.

Урьдчилан сэргийлэлт

Та идиопат эсвэл төрөлхийн сколиозыг бүрэн эдгээж чадахгүй, гэхдээ хязгаарлах боломжтой. Эрт илрүүлэх нь чухал бөгөөд ингэснээр та зөв арга хэмжээ авах боломжтой болно. Сколиоз өвчнөөс урьдчилан сэргийлэхэд нас, хөгжил нь маш чухал үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд энэ нь сколиоз өвчтэй бага насны хүүхэд цаашид өсч, улмаар сколиозын зэрэг нэмэгдэхгүй байхад ач холбогдолтой юм. Хэрэв эрт хяналтанд хамрагдвал сколиозын зэрэг улам нэмэгдэхийг хязгаарлахад туслах болно.

Эмчилгээ

Сколиоз буюу нурууны мурийлт эдгэрэх боломжтой юу? Олон хүн нурууны мурийлтаа засрах боломжгүй, засахад хэт оройтсон гэж боддог нь маш том алдаа. Мэдээж зарим хүний нуруу тэгшрэх боломжгүй их өөрчлөлттэй байж болох ч өсвөр насны хүүхдүүд, залуу хүмүүсийн яс хэт бэхжээгүй, үе холбоос нь уян хатан байдаг болохоор зөв эмчилгээ хийлгэж, дадал хэвшлээ зөв болгож чадвал мурийлт нь сайн засардаг. Бүрэн эдгэрэхгүй ч зэрэг нь нэмэгдэхгүй байж болдог. Харин тохиромжтой эмчилгээ, аюулгүй арга техник, эмчилгээний хангалттай тун, эмчийн ур чадвар, эмчлүүлэгчийн хичээл зүтгэл шаардагдах нь мэдээж.

Эмчилгээ нь нурууны мурийлтын зэрэг төрлөөс хамаарч өөр өөр байдаг.

1-2 зэргийн сколиозын эмчилгээний ихэнх нь урьдчилан сэргийлэх, дасгал хийхэд чиглэгддэг. 3-р зэргийн сколиозын үед зориулалтын корсет буюу бэхэлгээ зүүх, хурдан даамжирч байвал мэс засал хийх нь тохиромжтой байдаг. 25 хэмээс дээш муруйлттай, нас бие гүйцээгүй өвчтөнүүдэд бэхэлгээг нэн даруй эхлэх хэрэгтэй.

45-50 хэмээс дээш муруйтай өсч буй өсвөр насныхан сколиозыг хянах, засахад бусад эмчилгээний хэлбэрүүд үр дүнгүй байдаг тул мэс заслын эмчилгээ шаарддаг. 50-55 хэмээс дээш муруйлттай, ясны хувьд боловсорсон хүмүүс муруйлт үргэлжлэх эрсдэлтэй тул мэс заслын эмчилгээнд хамрагдах шаардлагатай.

1,2-р зэргийн мурийлтын үед хийгдэх мэс заслын бус эмчилгээ нь өвчтөний амьдралын чадамжийг сайжруулдаг. Мэс заслын бус эмчилгээнд: бэхэлгээ, физик эмчилгээний дасгал, цахилгаан био өдөөлт зэргийг ашиглах нь түгээмэл байдаг.

Ажиглалт: Эрт илрүүлэх нь маш чухал юм.

Корсет: Хэрэв сколиоз хүнд хэлбэртэй бол цаашид сколиозын зэрэг нэмэгдэхээс урьдчилан сэргийлэхийн тулд сколиозын корсет хэрэглэх зайлшгүй шаардлагатай.

Дасгал хөдөлгөөн: Мэргэжлийн хөдөлгөөн засалчийн удирдлага дор хийсэн дасгал хөдөлгөөн нь хүүхдийн сколиозыг багасгах, ихэсгэхгүй байхад чиглэсэн тусгай дасгалууд юм.

Буруу дадал хэвшлийг арилгах сургалт зайлшгүй шаардлагатай бөгөөд ихэнх хүмүүс амьдралын буруу дадал хэвшлээ хэрхэн арилгах талаар ямар ч төсөөлөлгүй байдаг.

Сэргээн засах эмчилгээ: Нурууны булчингийн чангарсан хэсгийг суллаж, суларсан хэсгийг чангалан тонусыг тэнцвэржүүлэхийн тулд янз бүрийн сэргээн засах эмчилгээг тохируулан хэрэглэх нь тустай байдаг. Гадаадын эмч нарын боловсруулсан мурийлтыг багасгах аргууд байдаг. Мөн монгол эмч нарын боловсруулсан Нугалмын хөдөлгөөнт заслын аргаар сколиозыг эмчлэхэд нэлээн үр дүнтэй байгаа. Мурийлтын онцлогоос шалтгаалан ивээс эмчилгээг нурууны мурийлтын эмчилгээгээр мэргэшсэн эмчийн удирдлага дор Нугалмын хөдөлгөөнт заслын аргатай хослуулан ашиглах нь илүү үр дүнтэй.

Мэс засал: Сколиозын хүнд хэлбэрийн үед мэс засал хийх шаардлагатай байж болно.

Мэдээллийг бэлтгэсэн: Алтанмед нурууны эмнэлгийн эмч Н.Алтанхундага