Шаргалхан үстэй шавилхан биетэй Очирын Гэрэл багшийн оюун ухаанд дэлхийн геологийн салбар бүхэлдээ багтсан гэвэл итгэх хүн ховор биз. Геологи бол эрдэс баялгийн салбарын эхлэл цэг. Геологичдын нээн илрүүлсэн эрдэс баялгийн мөрийг дагаж салбарын хөгжил урагшилдаг.

Тиймийн учир тун чиг чухал нарийн мэргэжил юмсанж. Харин энэ чухал мэргэжлийн салбарт ханцуй шамлан орж энэ биедээ баймгүй их түүхийг бичилцэж яваа түүний түүхээс энд үзэглэе.

Ухаан орсон цагаасаа эхлээд л "Туул голын чулуу хаанаас ирсэн юм бол?" хорвоотой танилцсан тэрээр арван нэгэн насандаа дэлхийн алдарт геоологич А.Е.Ферсманы "Чулууны тухай өгүүллэгүүд" номыг уншиж чулуутай нөхөрлөсөн нь сонин тохиол юм.Өөрөөр хэлбэл багын сониучхан зан амьдралынх нь мөрийг анхнаас нь чиглүүлээд өгчээ. Харин түүний эцэг эх ч гэсэн энэ мэргэжлийг сонгож суралцахад нь ихээхэн лэм болсон гэдэг. Хүнд хэцүү мэргэжил гэж хүчээр зогсоолгүй "Хүчрэх хүртлээ хийгээд үз" гэсэн зориг тэвчээрийг хайрлаж байсан учраас тэрбээр эмэгтэй хүнд ахадсан ажил гэж хойш тавилгүй, шантарч ухралгүй зөвхөн урагшаа явав. Харин тэр бодлынхоо оронд хавийн хүүхдүүдийг цуглуулаад ховорхон чулуунууд хавь ойрын эрэл хайгуулаа зааж сургасаар ирээдүйн геологийн салбарын эрэлч хайгуулчдыг бэлтгэсэн юм.

Төлөв даруухан төрхтэй төө хээрийн биетэй О.Гэрэл багш залуу байхдаа зоригтой ч гэж жигтэйхэн байв.

Сүүн замаар сүлэгдэж, шөнө оройд гэрэлтэй, нар мандах жаргахтай зэрэгцэн чулууг нэг нэгэнгүй, ширхэг бүрээр нь судалж ирсэн нь бага насан сонгосон зорилгодоо, хүсч эзэмшсэн мэргэжилдээ үнэнч, мөн тууштай байдаг түүний шинж чанарын тод илрэл байлаа. Гэхдээ түүнд ганц геологичийн ажил тохогдоогүй юм. Мэргэжилдээ гаршсан хүнд өөр ажил давхар үүрэгддэг жамтай шүү дээ. Тиймээс төрийн сонсгол болон дугуйлан, байнгын хурал цуглаан, намын олон ажлууд гээд зав зайгүй хоног өдрүүдийг өнгөрөөсөөр нэг л мэдэхэд намар ургац хураалт, хаврын их субботник цэвэрлэгээтэй учирна. Гэхдээ түүний хамгийн дуртай ажил зуны хээрийн экспидиц. Үүнийгээ тэсэн ядан хүлээнэ. О.Гэрэл гуайн онцолсончлон тухайн үеийн Монголын амьдрал жинхэнэ диваажин байсан юм. Онгон байгаль, сийрэг хүн ам, үзэсгэлэнтэйгээр мандаад жаргах нар, одод түгэх шөнийн тэнгэр, сүүн зам гээд л О.Гэрэл багш амтархан ярих ахуйд би гэдэг хүн түүний бага насаар аялах шиг л болж билээ. Сонирхолтой адал явдлууд мартагдашгүй түүхийн ховорхон тохиох жимээр энэ эмэгтэй зоригтой гэгч нь алхаад оржээ. Зориглосныхоо үрээр тэр үеийн нийгмийн өндөр хариуцлагатай ч хамаг сайхан сэжмүүдийг амтлаад авчээ. Би тухайн үеийн гоёыг мэдэхгүй ч багшийн ярихыг сонсох даруйд тэрхүү цагийн сайхныг нэлээд сйн мэдрээд авснаа нуух юун.

1960-аад оны Монголын геолгийн салбарын эхлэл цэгийг тодорхойлсон цөөхөн буюу бүр тодорхой хэлвэл хоёрхон эмэгтэйн нэг нь О.Гэрэл багш юм гэдгийг онцлон дуулгая. Үүнээс өмнө буюу 1939 онд БНМАУ-ын Ардын сайд нарын зөвлөлийн хуралдаанаар Аж үйлдвэр ба Барилгын яамны дэргэд "Уурхай ба ашигт малтмалын трест"-ийг байгуулах шийдвэр гарснаар үндэсний геологийн алба байгуулагдаж уул уурхайн салбарын хөгжлийн эхлэл тавигдсан түүхтэй. Харин 1960 оноос МУИС-ийн байгалийн ухааны факультетийн бүрэлдэхүүн улмаар ШУТИС-д геологийн салбарыг нээх хүртэл манай улс геологичдоо ЗХУ-д бэлтгэдэг байв. Гадны улсад суралцаж ирсэн ганц эмэгтэй маань ч мөн О.Гэрэл байлаа. Энэ цагаас эхлэн тэрээр Монгол улсад үндэсний геологич, тэр дундаа эмэгтэй геологичдыг бэлтгэх их үйлсэд хоёргүй сэтгэлээр зүтгэсэн нь анхны гадаадад төгссөн эмэгтэй геологич болсон түүхэн хариуцлагаа ухамсарласных байлаа. 1965 оноос хойш өнөөг хүртэл ШУТИС-д багшилсны 30 жилд нь тэнхимийн эрхлэгч хийж, 1500 гаруй геологичийг бэлтгэлцэж, багшлах, тэнхим удирдах их ажлын хажуугаар тасралтгүй судалгаа хийж, бүтээл туурвижээ. Энэ зүтгэлийн үр дүнд Монгол улсад доктор, шинжлэх ухааны доктор уол хамгаалсан анхны эмэгтэй болсон билээ. Тэр ч бүү хэл Монголын геологийн шинжлэх ухааныг дэлхийн жишигт хүргэхэд оруулсан О.Гэрэл гуайн хувь нэмэр үлэмж билээ. Тэрээр олон улсын чанартай 70 гаруй чуулган, хуралд оролцож Монголын геологийн талаар илтгэл хэлэлцүүлж, дотоод гадаадын геологийн чиглэлийн олон арван холбоодын гишүүн, дэд ерөнхийлөгч, нарийн бичиг, зөвлөхөөр ажиллажээ. Ингээд л бодоход түүнд энэ салбарт хийж үзээгүй хумсын төдий ч ажил үлдээгүй байна. О.Гэрэл багшийн геологийн салбар дахь түүх дэлхийн геологийн хөгжилтэй зэрэгцэн бичигдэн өрнөдөг. Товчхондоо, тэрбээр Монголын геологийн дэлхийд танигдсан нүүр царай юм.

Жижигхэн чулуунаас нь авахуулаад салбараа гүн гүнзгий мэдэрч ажилласан түүний он жилүүд уналттай босолттой, хүнд хөнгөн янз бүр байсан ч эмэгтэй хүний зоримог тэвчээртэй зангийнхаа хүчинд өнөөдрийг хүрсэн гэдгээ тэрбээр хуучлан ярихыг нь сонсох зуур залуу үеийн эмэгтэйчүүдийн төлөөлөл болсон миний сэтгэл огших шиг болсон. Энэ чинээнд хүрэхэд нь мэдээж О.Гэрэл багшийн гэр бүл хань ижил нь хамгийн сайн түшиг тулгуур болжээ. Хань нь асаалттай танк адил ард нь тулж, түшсэнээр Монгол улсын уурхайн 60 жилийн түүхийг хамтдаа бичилцсээн гэвэл бодит байдлаас хол зөрөхгүй. Монгол хүний ур ухаан галны улсад суралцаж ирсэн мэдлэг чадварыг хослуулан мэдрэмжтэй, мэдээлэлтэй, мэргэшсэн гээд түүнд илэрхийлж багтамгүй их чадвар байдгийг хамтран зүтгэгчид нь хэлдэг, шавь нар нь онцолдог, би хүртэл мэдээд авлаа. Ийм л мундаг боловсон хүчин Монгол орны эрдэс баялгийн салбарын эхлэл цэгийг тавьсан болохоор энэ салбарын ирээдүй хойч ч эзэмшсэн мэргэжилдээ үнэнч, шударга, сэтгэлээсээ ханддаг нь аргагүй ч үгүй биз ээ.Дүгнэж хэлэхэд, О.Гэрэл багш мартаж болохгүй түүхийн гэрч, Монголын геологийн тулгуур багана нь учраас түүний түүх Монголын эрдэс баялгийн салбарын эхлэл цэгээс тасралтгүй үргэлжлэх хөгжил цэцэглэлтийн хамтад яригдах нь зүйн хэрэг билээ.

Эх сурвалж: Tsahimnews.mn