Лхагва гарагт /2025.06.18/ Улаанбаатар хотын гудамжаар тэргэнцэртэй хүмүүс олуулаа явж харагдлаа. Тэдний дунд Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын захирагч Х.Нямбаатар УИХ-ын гишүүн О.Саранчулууныг тэргэнцэр дээр түрж явсан нь олны анхааралд өртлөө.

Хотын дарга ийнхүү УИХ-ын гишүүн О.Саранчулуун, УИХ-ын гишүүн Ж.Баясгалан нар болон Тэргэнцэртэй иргэдийн холбооны гишүүдийн хамт, холбогдох албан тушаалтнуудаа дагуулан хоёр цагийн турш тэргэнцэр түрж алхаж. Улаанбаатар хотын гудамж, зам, талбайн нөхцөл байдалтай танилцлаа.

Энэ бол УИХ-ын гишүүн О.Саранчулууны санаачилсан “Гэрээс гарцгаая” аяны нээлтийн үйл ажиллагааны нэг хэсэг байлаа. Өмнө нь хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд болон тэднийг төлөөлсөн иргэний нийгмийн байгууллагууд үе үеийн хотын дарга нарт хандаж “Хамтдаа алхая, бодит байдлыг бидний өнцөгөөс нэг хараад үзээч” гэсэн хүсэлтийг олон жил тавьсаар ирсэн билээ. Сүүлдээ энэ нь биелэгдэшгүй мөрөөдөл мэт болсон энэ асуудлыг хотын дарга Х.Нямбаатар ажил хэрэгчээр хүлээн авсанд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд ихэд талархаж байлаа.

Хотын дарга тэргэнцэртэй иргэнийг түрээд Ахмадын талбайгаас Боловсролын Их сургууль, Боловсролын Их сургуулиас Төв шуудан, Төв шуудангаас 11 дүгээр хороололд байрлах Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг “Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний хөгжлийн Ерөнхий газар” хүртэл бараг 3 км алхахад алхам тутамд замын хагархай, цоорхой, энхэл догол таарч, өндөр хашлаганд тулж, тэр бүрт тэргэнцрийг нааш цааш эргүүлж, тойруулах ч юм уу, эсвэл өргөж гаргах шаардлага гарч байлаа. Ийм үйлдлийг олон дахин хийсэн Хотын дарга нэлээд ядарсан шинжтэй харагдаж байв.

“Гэрээсээ гарцгаая” аяныхан Боловсролын Их Сургуулийн хонгилон гарцаар гарах гэсэн боловч, налуу зам нь стандартын бус учраас энгийн эрүүл иргэн ч зорчихын аргагүй эгц уруу руу унах эрсдэлтэй тул энэ удаа түдгэлзэв. Ингээд цааш автобусаар зорчих гэтэл жолооч нь гарч ирж, налуу замаа буулгаж, тэргэнцэртэй иргэнийг хүлээж авахгүй нэлээд удаж, их хөглөв.

Ингэж хотын дарга болон бусад албаны хүмүүс нийтийн эзэмшлийн зам талбай, дэд бүтэц тээврийн хүртээмжтэй биечлэн танилцаж, өөрийн биеэр мэдэрснээр цаашдын үйл ажиллагаандаа тусган ажиллана гэж найдаж байгаагаа хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд хэлж байлаа. Тэд “Энэ удаа нийслэл хотын хамгийн хүртээмжтэй хэсгээр явлаа. Цаана нь гэр хорооллын зам, талбай үүнээс хорь, гуч дахин муу байгаа. Нийтийн тээврийн автобус хэзээ ч замын хашлага руу шахаж, ойртож зогсдоггүй, зогссон ч автобусныхаа налуу замыг гаргаж ирдэггүй. Тэр ч бүү хэл тэргэнцэртэй хүнийг хараад бараанаар нь хаяж зугатдаг тухай ярьж байлаа. Автобусанд тэргэнцэртэй иргэн хойд талын зориулалтын хаалгаар орох учиртай ч, төлбөрийн карт уншигч нь урд хаалганы хажууд байдаг нь бас нэг хүндрэл гэнэ. Хэдийгээр Нийслэлээс хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг нийтийн тээврээр үнэ төлбөргүй зорчуулдаг ч гэлээ төлбөр тооцооны асуудалд шударга байх хэрэгтэй гэж тэд ярьж байлаа.

Нийслэлийн гудамжаар хоёр цагийн турш “аялсан” “Гэрээсээ гарцгаая” аяныхан Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг “Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний хөгжлийн Ерөнхий газар”-т ирээд нэгдсэн уулзалт хийж, хэлэлцүүлэг өрнүүлэх үеэр “Цаашид Улаанбаатар хотоос хэрэгжүүлэх ажлуудаа энд дэвшүүлсэн саналуудтай уялдуулж явуулах болно” гэж Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын захирагч Х.Нямбаатар амаллаа.

Тэрбээр өөрийн цахим хуудсандаа “Хоёр цаг гаруй нийтийн эзэмшлийн гудамж, зам, талбай, нийтийн унаа, барилга, байшингуудын орц, гарцаар тэргэнцэртэй иргэн түрж явлаа. Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн орчны хүртээмжийг сайжруулахад дутагдалтай зүйлс нэлээд ажиглагдлаа. Жишээлбэл, Боловсролын Их Сургуулийн хонгилон гарцаар тэргэнцэртэй иргэн зорчиход хүндрэлтэй байна. Зарим хэсэгт явган хүний зам болон авто замын огтлолцол нь өндөр, намын зөрүүтэйгээс зорчиход саад учруулж байна. Тиймээс Нийслэлийн зүгээс одоогийн бодлого, төлөвлөлттэйгөө эдгээр ажлыг уялдуулж явган хүний замыг нэг стандарттай болгох, үйлчилгээний газруудын орц, гарцыг чанаржуулахад анхаарна. Мөн Нийслэлийн Нийтийн тээврийн бодлогын газарт хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг хүндрэл, саадгүй зорчуулахад чиглэл өгөөд зогсохгүй хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн холбоодтой хамтарч жолооч нарыг сургалтад хамруулна. Бид эхний ээлжид хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэнд ээлтэйгээр Боловсролын Их Сургуулийн хонгилон гарцыг иж бүрэн шинэчилнэ” гэж бичжээ.

Энэ ташрамд дурдахад УИХ-ын гишүүн О.Саранчулуун 2025 оны 05-р сарын 20-нд Аймаг, дүүргийн засаг дарга нар, удирдлагуудад “Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний эрхийг хангахад нутгийн удирдлагын оролцоо” үндэсний зөвлөгөөн зохион байгуулсан бөгөөд Засаг дарга нарт зориулж "Хүн төвтэй бодлого - Тэгш эрхийн хэрэгжилт" гарын авлагаа танилцуулсан билээ. Ирэх 4 жилд засаг дарга нар Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний эрхийн тухай Конвенцын 8 зүйл, 13 ажил, 32 шалгуур үзүүлэлттээр ХБИ-ийн оролцоог дэмжиж тодорхой ажил хийх ёстой. “Гэрээсээ гарцгаая” аян эдгээр ажлуудын зөвхөн нэг зүйл заалт дээр жишиг болгож харуулж байгаа ажил юм. “Гэрээсээ гарцгаая” аян Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний эрхийн тухай Конвенцын 9-р зүйл - Хүртээмжийн зөвхөн биет орчны хүртээмжтэй хамаатай 10-аад шалгуур үзүүлэлтийг туршиж үзэж байгаа юм. Цаашид мөн Аймаг, Дүүргийн засаг дарга нарыг ч уриалж, хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний эрхийг хангаж ажиллаарай хэмээн гарын авлагаасаа Улаанбаатар хотын засаг дарга бөгөөд Нийслэлийн захирагч Х.Нямбаатарт гардуулж өглөө.

Энэ төлөвлөгөөг орон нутгийн удирдлагууд өөрсдийнхөө эрх, үүргийн хүрээнд хэрэгжүүлж чадвал гурван жилийн дараа гэхэд Монгол Улс олон улсын хүний эрхийн хорооноос гаргадаг НҮБ-ын Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүсийн эрхийн тухай конвенцын хэрэгжилтийг 80 хувиар нэмэгдүүлэх боломжтой гэж үзэж байгаа ажээ.

Зөв мэдлэг ойлголттой удирдлагаас зөв шийдвэр гарах нь дамжиггүй гэж “Гэрээс гарцгаая” аяныхан үзэж байна.

Цаашид бүх аймаг, дүүрэгт “Гэрээсээ гарцгаая” аян өрнөх юм байна.

Г.Энхбаатар