"Дэлхий нийтээр В вирусээр өвчлөгсдийн 5 хувь нь D вирусийн хавсарсан халдварт өртдөг. Гэтэл Монгол Улсад D вирусээр өвчлөгсдийн тоо дэлхийн дунджаас 12 дахин өндөр байна.

Миний анзаарснаар Монголчууд гэртээ буюу ахуйн орчинд эмчилгээ, тариа хийдэг. Энэ үед халдварын сэргийлэлтийн дэглэм сайн сахидаг эсэх нь эргэлзээтэй. Мөн шүдний эмчилгээ, шивээс, гоёлын цоолбор (piercing) зэргийг хийхдээ ариун цэврийн зохих дэглэмийг хангахгүй байх тохиолдол бий байх" хэмээн Токүшима их сургуулийн Бичил амь сулалын тэнхимийн вирус судлалын профессор Такааки Кома ярилаа.

Монголчуудын хувьд элэгний өвчлөл, ялангуяа вирусийн шалтгаант гепатит нь олон арван жилийн турш нийгмийн эрүүл мэндийн тулгамдсан асуудлын нэг болсоор ирсэн.

Монгол Улсын нийт хүн амын 8.1 хувь нь буюу 280,000 хүн архаг ХБВ буюу (гепатит В)-ийн халдвартай байна. Гепатит дельта вирус нь зөвхөн В вирусээр дамжин тархдаг ажээ. Тиймээс В вирустэй хүмүүсийн 60 хувь буюу 150,000 хүн гепатит дельта вирусээр халдварласан гэсэн судалгаа бий. Тиймээс D вирусээр өвчилж буй шалтгаан, нөхцөлийг тодруулах зорилготой үндэсний хэмжээний SATREPS судалгааны төсөл хэрэгжиж эхлэх гэж байна.

Монгол хүмүүс хэнэггүй гэх юм уу хэтэрхий уужуу тайван зантай. “За өвдөж мэдэгдэхгүй байгаа юм чинь гайгүй байлгүй дээ” гэж явсаар байгаад өвчнөө хүндрүүлдэг.

АШУҮИС, Япон улсын Токушима их сургууль, Японы Олон Улсын Хамтын Ажиллагааны Байгууллага (ЖАЙКА)-тай хамтран “Монгол Улсад гепатит дельта вирусийн халдварыг хянах судалгаа, хөгжүүлэлтийн төсөл”-ийг хэрэгжүүлэх гэрээ байгуулж, үйл ажиллагаа эхэлж байна.

Токүшима их сургуулийн Бичил амь сулалын тэнхимийн вирус судлалын профессор Такааки Кома үргэлжлүүлэн “D вирус нь B вирусээр өвчилсөн хүнд халдварладаг онцлогтой. Тиймээс хамгийн түрүүнд В вирусийн шинжилгээ өгч, араас нь гепатит дельта вирусийн шинжилгээ өгөх шаардлагатай. Харамсалтай нь Монгол Улсад гепатит дельта вирусийн шинжилгээг эрүүл мэндийн байгууллагын шатлалд бүрт хийх боломж хязгаарлагдмал байна. Тиймээс уг төслийн хүрээнд дельта вирусийн шинжилгээг хямд үнээр оношлох боломжийг бүрдүүлэхээр ажиллаж байна.

Яагаад Монгол Улсад гепатит дельта вирусээр өвчлөгсдийн тоо их байгааг баттай мэдэхгүй байна. Тиймээс уг шалтгааныг тодруулахын тулд цусны үндэсний хэмжээний тархвар зүйн судалгаа хийнэ. шинжилгээ авна. Мөн хүмүүсийн амьдралын хэв маяг, хэрэглэж буй бүтээгдэхүүний талаар асуулга судалгаа авна.

Гепатит дельта вирусийн эмчилгээ, шинжилгээ харьцангуй хомс байдаг. Тиймээс эхний ээлжинд В, С вирусийн шинжилгээг хамтад нь авна. Учир нь өвчтөн элэгний В, С-ээр өвчилбөл урт хугацаандаа буюу 20-30 жилийн дараа элэгний хатуурал болж хүндэрдэг. Харин гепатит дельта вирусээр өвчилбөл энэ хугацаа улам ойртож, 5 жилийн хугацаанд элэгний хатуурал болох нь бий.

Япон Улсын Токүшима их сургууль болон Анагаахын шинжлэх ухааны үндэсний их сургуулийн вирус судлаач эрдэмтэд хамтран ажиллана” гэжээ.

АШУҮИС-ийн Био-Анагаахын хүрээлэнгийн захирал Ч.Баттогтох "Дэлхийн бусад оронд гепатит дельта вирусийн эсрэг эмчилгээ, оношилгоо, судалгаанд анхаарал хандуулах нь арай бага. Учир нь гепатит дельта вирусээр өвчлөгсдийн тоо маш бага учир тэр бүр анхаарал хандуулдаггүй юм. Гэтэл манай орон дэлхийн дунджаас 12 дахин өндөр байгаа мөртлөө үндэсний хэмжээний үндэсний судалгааг хийх санхүү, дэмжлэг байхгүй байна.

Энэхүү төслийн хүрээнд манай улсад тархсан гепатит дельта вирусийг өндөр түвшний арга зүйгээр судлахаар төлөвлөж байна. Монгол орны өнцөг буланд амьдран суугаа хүн амд хүрэлцдэг эрүүл мэндийн анхан шатны тусламж үйлчилгээ үзүүлдэг цэгт оношилгоог хүрэлцээтэй байлгах чиглэлд ажиллана. Одоогийн байдлаар энэ халдварыг зөвхөн хоёр, гуравдугаар шатлалд оношлох боломж байгаа нь хязгаарлагдмал юм.

Монгол хүмүүс хэнэггүй гэх юм уу хэтэрхий уужуу тайван зантай. “За өвдөж мэдэгдэхгүй байгаа юм чинь гайгүй байлгүй дээ” гэж явсаар байгаад өвчнөө хүндрүүлдэг. Томуугийн халдвар авахад нус гоожиж, толгой өвдөн, булчин янгинахад ханиад хүрснээ мэднэ.

Харин элэг илүү “дүлий” эрхтэн учраас хүн халдвар авсан, өвдсөнөө тэр бүр анзаардаггүй. Тиймээс эрт оношилж чадвал зохих арга хамжээг эрт авч амьдралын чанар, сэтгэл санаа, санхүүгийн дарамтад өртөхгүй байх, амьдралын чанар дээшлэх боломж бүрдэнэ.

Хүмүүс амнаас ам дамжсан мэдээлэлд илүү итгэл үнэмшилтэй ханддаг. Хүнд халдварладаг вирусийг цочмог, архаг гэж ангилна. Нэг өвлийн хугацаанд 4-6 удаа амьсгалын замын халдварт өртөх нь хэвийн дундаж үзүүлэлт. Амьсгалын замыг гэмтээдэг вирусийг ихэвчлэн тухайн хүний өөрийнх нь дархлааны эс устгадаг. Маш богино хугацаанд үргэлжилж, эдгэрэх эсвэл хүндрэл гарсны улмаас нас барж ч болдог халдварын төрлийн бид цочмог халдвар гэж нэрлэдэг.

Зарим хүн би С вирустэй юм чинь D вирус халдварлахгүй л гэж бодоод байдаг. Энэ нь өрөөсгөл ойлголт юм. Хүн хэдэн ч төрлийн вируст халдварт өртөж болно.

Харин архаг халдвар гэдэг нь хэдэн арван жил үргэлжилж, эд эрхтэнийг эмгэг өөрчлөлтөд хүргэдэг халдварыг хэлдэг. Гепатит С вирусээр халдварласан нийт хүмүүсийн 75 хувь нь архаг буюу хэдэн арван жил үргэлжилсэн халдвар, 25 хувь нь цочмог буюу түр хугацаанд өвдөөд больчихдог эдгэрдэг халдвар байдаг. Тиймээс цочмог халдвараар түрхэн зуур өвдөөд эдгэрсэн хүмүүс “Би ийм зүйл хэрэглээд гайгүй болчихсон” гэж бусдадаа буруу ойлгуулах тал бий.

Элэгний үрэвсэл маш олон янз, эмнэлзүйн олон янз хэлбэрээр илэрч болно. Элгэнд сайн гэсэн янз бүрийн ууж идэх зүйлс, эмийн ургамал үрэвслийг түр намдаадаг байж магадгүй. Гэхдээ зуун хувь баталгаатай биш юм. Харин вирусийн эсрэг эм нь вирусийг цааш үржихгүй болгоход чиглэсэн өвөрмөц эмчилгээ юм.

Зарим хүн би С вирустэй юм чинь D вирус халдварлахгүй л гэж бодоод байдаг. Энэ нь өрөөсгөл ойлголт юм. Хүн хэдэн ч төрлийн вируст халдварт өртөж болно.

Нэгэнт л В, С, D вирусээр өвчилсөн бол нарийн мэргэжлийн эмчид хандсан ч эмчилгээ үр дүнгүй байх тохиолдол бий. Энэ нь нэгдүгээрт вирусийн хэв шинж олон янз байдагтай холбоотой. Нөгөө талаас Ази хүмүүсийн генийн онцлог B, C, D вируст илүү өртөмтгий байж магадгүй. Мөн өвчтөн өөрөө архи, тамхи, мансууруулах бодис хэрэглэж, эрүүл амьдралын хэв маяг алдагдах гэх мэт хүчин зүйл нөлөөлж байна.

“SATREPS” төслийн хүрээнд хийх гепатит дельта вирусийн халдварын үндэсний хэмжээний тархварзүйн судалгааны мэдээллийг хүргэж байна.

Судалгаанд хэн хамрагдах вэ?

• Аймаг, орон нутаг, төв суурин газарт оршин суух Монгол Улсын иргэн байна.
• Судалгаанд хамрагдахыг зөвшөөрч товлосон цагт эрүүл мэндийн байгууллагад хандах боломжтой байх.
• Монгол Улсын хүн амын насны бүлэгт суурилсан судалгаа тул аль ч насныхан хамрагдах ба бага насны хүүхдийг асран хамгаалагчийн зөвшөөрлөөр хамруулна.

Юу шаардах вэ?

• Шинжилгээнд зориулж нэг удаа стандарт протоколын дагуу цус авна. Насанд хүрэгсдээс ойролцоогоор 8 мл орчим.
• Эрүүл мэндийн болон амьдралын хэвшлийн талаар асуумж судалгааг батлагдсан аргачлалын дагуу авна.

Судалгаанд хамрагдснаар дараах шинжилгээг үнэ төлбөргүй хийлгэх боломжтой. Үүнд:

• Гепатит вирусийн илрүүлэг шинжилгээ ҮНЭ ТӨЛБӨРГҮЙ
• Гепатит B, C, D-ийн дараах халдвар илрүүлэх маркерийн шинжилгээ
• Илрүүлэг шинжилгээний дүнгээр эерэг гарсан бол В вирусийн болон гепатит дельтаг илрүүлэх шинжилгээ
• Шинжилгээний үр дүнг хувийн мэдээллийн өндөр нууцлал дор эргэн мэдээлнэ.
• Хувийн мэдээллийг утасны мессеж болон и-мэйл хаягаар илгээнэ.
• Оношилгооны үр дүнг мэдээлэх, тайлбар авахад үнэ хөлс төлөхгүй.

Эх сурвалж: Gogo.mn /Зургийг Ж.Отгонбат/