Сүүлийн үед Монгол Улсын гадаад харилцаа идэвхтэй өрнөж байна. Гадаадын төр засгийн удирдлагуудын айлчлалуудаас гадна олон улсын хэмжээний томоохон арга хэмжээнүүд манай улсад зохион байгуулагдаж буй. Үүний нэг болох “Улаанбаатарын яриа хэлэлцээ” олон улсын бага хурлын талаар Гадаад харилцааны яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга Н.Анхбаяртай ярилцлаа.

-Энэ онд Гадаад харилцааны яам хэдэн айлчлал, арга хэмжээг зохион байгуулаад байна вэ?

-Он гарсаар Гадаад харилцааны сайд, дэд сайд, төрийн нарийн бичгийн даргын түвшинд 10 гаруй улсад айлчлал хийж, Монгол Улсад гадаадын төдий тооны улсын төлөөлөгчдийг хүлээн авч ажиллалаа. Энэ сард л гэхэд Гадаад хэргийн эмэгтэй сайд нарын уулзалт, Зүүн хойд Азийн аюулгүй байдлын асуудлаарх “Улаанбаатарын яриа хэлэлцээ” олон улсын бага хурал, Дэлхийн экспортыг дэмжих чуулга уулзалт, Зүүн хойд Ази дахь эмэгтэйчүүд, энх тайван, аюулгүй байдлыг дэмжих асуудлаарх бүс нутгийн семинар зэрэг олон улсын томоохон арга хэмжээг Улаанбаатар хотноо зохион байгуулахаар бэлтгэлийг хангаж байна.

-Зүүн хойд Азийн бүс нутагтай холбоотой хоёр ч арга хэмжээ энэ сард болох юм байна. Монгол Улс Зүүн хойд Азийн бүс нутгийг чухалчлан анхаарах ямар шалтгаан байдаг вэ?

-Зүүн, баруун зүгт тогтсон өргөн уудам газар нутагтай манай улсын дамнан оршдог Зүүн хойд Ази, Төв Азийн энх тайван, аюулгүй байдал, эдийн засаг, нийгмийн хөгжил, хүрээлэн буй орчны асуудал нь бидний хувьд нэн чухал байдаг.

Дэлхийн хүн амын ихэнх хэсгийг бүрдүүлж, ирээдүйн хөгжилд тэргүүлэх үүрэг гүйцэтгэх боломжтой гэж дипломатчид, судлаачдын үздэг Зүүн хойд Азийн бүс нутагт улс гүрнүүдийн ашиг сонирхол, геополитикийн зөрчилдөөн, газар нутгийн маргаан, үл итгэлцлээс үүдэлтэй аюулгүй байдлын аюул занал амь бөхтэй оршиж, уламжлалт болон уламжлалт бус сорилтууд тулгарсаар ирсэн. Цөмийн зэвсэг гэх мэт олон хүнд хэцүү асуудал ч эл бүс нутагт бий. Солонгосын хойгийн асуудлыг шийдвэрлэх зорилгоор ОХУ, АНУ, БНХАУ, БНАСАУ, БНСУ, Япон Улсын дипломатуудын 2003 онд Бээжин хотноо эхлүүлсэн зургаан талт яриа хэлэлцээ мухардмал байдалд орсон.

МОНГОЛ УЛС ЗҮҮН ХОЙД АЗИЙН БҮХ УЛС, ТҮҮНИЙ ДОТОР БНСУ, БНАСАУ-ТАЙ УЛАМЖЛАЛТ НАЙРСАГ ХАРИЛЦААТАЙ УЧИР ЭЛ БҮС НУТГИЙН ЭНХ ТАЙВАН, АЮУЛГҮЙ БАЙДЛЫГ ХАНГАХ, СОЛОНГОСЫН ХОЙГТ ЭНХ ТАЙВАН ЦОГЛООХОД ХУВЬ НЭМРЭЭ ОРУУЛЖ ЧАДНА ГЭЖ ҮЗДЭГ.

Энэ нь манай улсын энхийг эрхэмлэгч, нээлттэй, олон тулгуурт гадаад бодлогыг тууштай хэрэгжүүлэх, дэлхийн болон бүс нутгийн энх тайван, аюулгүй байдлыг хангахад хувь нэмэр оруулах зорилготой маань нийцэж байгаа учир “Улаанбаатарын яриа хэлэлцээ” санаачилгыг дэвшүүлсэн юм.

-“Улаанбаатарын яриа хэлэлцээ” санаачилгын талаар товч танилцуулахгүй юу?

-Манай ахмад үеийн дипломатчид Хүйтэн дайны тэртээх 1980-аад оноос эхлэн Зүүн хойд Азийн аюулгүй байдлын яриа хэлэлцээний механизм байгуулах олон санаачилга дэвшүүлж байсан. Монгол Улс 2001 онд Зүүн хойд Азид энх тайван, аюулгүй байдлыг хангахад чиглэсэн яриа хэлэлцээний механизм байгуулах тухай санаачилга дэвшүүлж, 2003 онд асуудлыг дахин хөндсөн боловч тухайн үеийн нөхцөл байдлаас шалтгаалан хэрэгжээгүй. Мөн 2008 онд “Төв Ази, Зүүн хойд Азийн аюулгүй байдлын ирээдүй: Шинэ Хельсинк” сэдэвт олон улсын бага хурал, 2009, 2012 онуудад Умард Солонгос-Японы харилцааг хэвийн болгох асуудал эрхэлсэн хоёр талын ажлын хэсгийн хуралдааныг Улаанбаатар хотноо зохион байгуулах зэргээр энэ чиглэлд багагүй хүч чармайлт тавьж ажилласан. Улмаар манай улс 2013 онд “Улаанбаатарын яриа хэлэлцээ” санаачилгыг дэвшүүлсэн юм.

-Зүүн хойд Азийн аюулгүй байдлын асуудлаарх “Улаанбаатарын яриа хэлэлцээ” олон улсын бага хурлын талаар товчхон танилцуулбал?

-“Улаанбаатарын яриа хэлэлцээ” санаачилгын хүрээнд манай улс 2014 оноос хойш Зүүн хойд Азийн аюулгүй байдлын асуудлаарх бага хурлыг долоон удаа зохион байгуулаад байна. Жил бүрийн зургадугаар сард зохион байгуулдаг уг бага хурал нь Зүүн хойд Азийн аюулгүй байдлын асуудлууд, тэдгээрийг шийдвэрлэх талаар хэлэлцүүлэг явуулах уламжлалт тавцан болж, бүс нутгийн төдийгүй Ази, Номхон далайн бүс нутаг, Хойд Америк, Европын орнуудын төлөөлөгчид оролцдог уламжлал тогтсон. Ковид-19 цар тахлын улмаас 2020, 2021 онуудад хоёр жил завсарласны дараагаар өнгөрсөн 2022 онд бид долдугаар бага хурлыг танхимын болон цахим хэлбэрээр амжилттай зохион байгуулсан. Найм дахь удаагийн бага хурлыг энэ сарын 15–16-ны өдрүүдэд зохион байгуулна.

“Улаанбаатарын яриа хэлэлцээ” нь бүс нутагт өрнөж буй яриа хэлэлцээний бусад механизмаас хэлэлцэх асуудлын хамрах хүрээ, оролцогчдын төлөөллийн хувьд онцлогтой. Тухайлбал, яриа хэлэлцээг мухардмал байдалд орохоос сэргийлж, албан бус нөхцөлд илэн далангүй санал бодлоо илэрхийлэх боломжийг бүрдүүлэх үүднээс хэлэлцүүлгийг албан ёсны төлөөлөгчдийн нэгдүгээр суваг болон эрдэмтэн судлаачдын түвшний хоёрдугаар сувгийг хослуулан 1.5 гэсэн хэлбэрээр явуулдаг.

-Умард Солонгосын зүгээс сүүлийн үед хэд хэдэн удаагийн пуужингийн туршилт хийлээ. Асуудал ийм байхад Зүүн хойд Азид энх тайван тогтоох ирээдүй бидэнд харагдаж байна уу?

-Өнөөгийн олон улсын харилцааны ээдрээтэй нөхцөл байдалд манай улс энхийг эрхэмлэсэн, олон тулгуурт, нээлттэй гадаад бодлогынхоо үндсэн зарчмын хүрээнд тэнцвэртэй гадаад бодлогыг тууштай баримтлан ажиллаж, аль нэг улсын эрх ашгийг давуу тавихгүй, аль нэг улсыг буланд шахахгүй, аливаа сөргөлдөөнийг зөвхөн яриа хэлэлцээний замаар шийдвэрлэхийг юу юунаас илүүд үзэж байна.