ЗАВХАН: Улаагчны хар нуур нь цэнгэг усны нөөц, биологийн олон янз байдлаараа онцлог

Улиастай, 2026 оны тавдугаар сарын 5 /МОНЦАМЭ/. Завхан аймгийн Эрдэнэхайрхан сумын нутагт оршдог Улаагчны хар нуур нь экологийн тэнцвэрт байдлыг хадгалах онцгой ач холбогдол бүхий байгалийн бүсэд хамаардаг.

Цэнгэг усны нөөцөөр баялаг, биологийн олон янз байдлаараа онцлог энэ нуур нь усны шувуудын амьдрах таатай орчин бүрдүүлсэн чухал экосистем юм. Нуурт омуль, фельд зэрэг загасны хоёр төрөл үрждэг бөгөөд түүний эргэн тойронд 13 төрлийн усны шувууд нүүдэллэн ирж, амьдран суурьшдаг байна.

Улаагчны хар нуур нь 33 км урт, 7 км өргөн, 16-50 метрийн гүнтэй бөгөөд далайн түвшнээс дээш 2300 гаруй метрийн өндөрт оршдог. Нуурын төв хэсэгт байрлах Их, Бага Авгаш арал нь нүүдлийн шувуудын үүрлэж, өндгөө дардаг гол бүс нутагт тооцогддог бөгөөд биологийн олон янз байдлыг хадгалахад онцгой үүрэг гүйцэтгэдэг.

Судалгаагаар тус нуурт 9 зүйлийн хүрд хорхой, 4 зүйлийн салаа сахалт хавч, 4 зүйлийн сэлүүр хөлт хавч бүртгэгджээ. Мөн нуурын ёроолд хар замаг жигд ургаж, цайвар өнгийн лаг шавар ихэнх хэсгийг бүрхдэг байна. Нуурын мандал дээр “шунх” хэмээх усны ургамал цэцэглэн ургаж, байгалийн үзэсгэлэнт төрхийг бүрдүүлдэг тул нутгийн иргэд “Хангайн сувд” хэмээн нэрлэдэг.

Нуур орчимд нутгийн иргэдэд түшиглэсэн аялал жуулчлалын чиглэлээр 22 өрх, зөвшөөрөлтэй дөрвөн аж ахуйн нэгж үйл ажиллагаа явуулж байна.

Түүнчлэн Улаагчны хар нуур нь Хангайн нурууны арын бүсэд оршдог тул ойт хээр болон хээрийн бүсийн ургамалжилт хосолсон өвөрмөц тогтоцтой. Улаагчны хар нуур нь Отгонтэнгэрийн улсын тусгай хамгаалалттай газрын бүрэлдэхүүнд багтдаг бөгөөд ургамал, амьтны аймгийн тэнцвэрт байдлыг хадгалах зорилгоор улсын тусгай хамгаалалтад авсан чухал бүс нутаг юм.

Сүүлийн жилүүдэд нуурын усны түвшин багасч байгаа нь анхаарал татаж байна. Тодруулбал, 2012 оноос хойш усны түвшин 30 гаруй см-ээр багасаж, 2021 оноос хойш эргээсээ ойролцоогоор 4 метр татагдсан байна. Улаагчны хар нуур нь Улаагчны гол болон хур тунадасны усаар тэжээгддэг.

Энэхүү өөрчлөлтийн шалтгааныг тодорхойлох, цаашид хамгаалах зорилгоор 2023 оноос эхлэн Хяргас нуур–Завхан голын сав газрын захиргаатай хамтран тогтмол судалгаа, хяналт, ажиглалтыг хийж байгааг Отгонтэнгэрийн улсын тусгай хамгаалалттай газрын хамгаалалтын захиргаанаас мэдээллээ.